Wat is SEB???

Breëbasis- Swart Ekonomiese Bemagtiging (BBSEB) is 'n inisiatief wat deur die Suid-Afrikaanse Regering geloods is om die beperkinge wat daar in die land bestaan vir swart individue om op regverdige basis aan die ekonomie deel te neem, aan te pak.

SEB word gedefinieër as ‘n groeistrategie wat dit ten doel stel om Suid Afrika se volle ekonomiese potensiaal te bereik terwyl dit die swart meerderheid help on deel te word van die ekonomiese hoofstroom. Dit beoog om die ekonomiese basis van die land te verbreed, groei te stimuleer en werksgeleenthede te skep.

Die Wet op SEB maak voorsiening vir SEB-'Kodes van Goeie Praktyk' wat die strukture vir die SEB-Telkaart daarstel asook sekere reëls wat betrekking het op die eis van SEB-punte.

SEB is in wese 'n verkopersklub.  As jou maatskappy oor 'n SEB-sertifikaat beskik, kan jou klante SEB-punte op hul SEB-telkaart eis omdat hulle by jou besigheid aankoop.

Jy kan verskillende vlakke van SEB-sertifikate kry (van vlak 8 tot vlak 1) afhangend van jou bydrae om die integrasie van swart mense in die ekonomie te ondersteun.  Hoe beter die vlak van jou SEB-sertifikaat, hoe meer SEB-punte kan hulle eis.

Wanneer jou klante 'n keuse maak oor watter verskaffer om te gebruik, sal hulle waarskynlik kyk na prys, gehalte en diens, en jou SEB-telling.  Die mate waartoe SEB-punte vir jou klant belangrik is, sal bepaal hoe waarskynlik dit is dat hulle jou SEB-telling voorrang sal gee bo die ander drie elemente.

Hersiene SEB-kodes

Die eerste SEB-kodes is in 2007 bekend gestel, maar nadat dit herbekyk is, is die  die SEB-kodes in Oktober 2013 hersien.  Hierdie Hersiene Kodes is alreeds van krag  vanaf 1 Mei 2015. 

Die onderstaande tabel A1 toon die vereistes vir SEB-punte vir elk van die 8 SEB-statusvlakke en ook wat jou klante gevolglik op hul SEB-telkaart kan eis.  Dit toon die verskil tussen die 2007-kodes en die 2013-kodes.


Die Hersiene Kodes het die Telkaartelemente van 7 na 5 verminder deur Bestuursbeheer en Billike Indiensneming tot een element te kombineer en ook Voorkeurverkryging en Ondernemingsontwikkeling tot een element te kombineer. 'n Deel van die ou Ondernemingsontwikkeling-element is tot Verskaffersontwikkeling beperk.

Die verskil tussen die SEB-telkaart van 2007 en dié van 2013 word hieronder aangedui in tabel A2


Die effek van SEB op entiteite van verskillende groottes

Die SEB-Kodes van Goeie Praktyk maak voorsiening vir drie metingsvlakke.  Die bedoeling is dat rekening gehou word met die uitdagings waarmee klein besighede te kampe het.

Vrygestelde Mikro-ondernemings (VMO's)

Aangesien dit onrealisties is om van 'n beginnerbesigheid of mikrobesigheid te verwag om tot SEB by te dra omdat daar waarskynlik min werknemers sal wees en hulle gewikkel is in ‘n oorlewingsfase,  is enige besigheid met 'n omset van minder as R10 miljoen vrygestel van meting teen enige SEB-telkaart.  Hulle word outomaties 'n vlak toegeken as hulle kan bewys dat hulle jaarlikse omset laer is as hierdie bedrag en soos hieronder in tabel A3 aangetoon:


Van VMO's word verwag om 'n beëdigde verklaring betreffende hul kwalifisering as 'n Vrygestelde Mikro-onderneming te verskaf.  VMO's kwalifiseer outomaties as Bemagtigende Verskaffers.  Hulle klante kan dus SEB-punte eis omdat hulle by hulle aankoop.  Onder die Hersiene SEB-kodes word besighede geteiken om elke jaaar 15% van hul totale Gemete Verkrygingsbesteding by VMO's aan te koop.   Dit behoort tot die vestiging en groei van VMO's in Suid-Afrika te lei.  

Prioriteits Elemente en die Verdiskonterings beginsel:

Die Hersiene kodes het ‘n nuwe dimensie ingebring in terme van 3 Prioriteitselemente wat van toepassing is op KKO’s en Generiese Ondernemings.

·        Eienaarskap, Vaardigheidsontwikkeling en Ondernemings en Verskaffers Ontwikkeling is geidentifiseer as prioriteitselemente.

·        Indien ‘n sub minimum van 40% van die punte vir die elemente nie behaal word nie, (Generiese Maatskappye: Al 3 elemente, en by KKO’s: Eienaarskap en of opleidingsontwikkeling of Ondernemings en Verskaffers Ontwikkeling) word die onderneming se SEB vlak met een vlak verdiskonteer.

 

Kwalifiserende Klein Ondernemings (KKO's)

Enige besigheid met 'n omset van meer as R10 miljoen maar minder as R50 miljoen kwalifiseer as 'n KKO.   

KKO's is gewoonlik familiebesighede wat sou sukkel om addisionele persone op eienaarskap- en senior topbestuursvlak in te sluit.  'n KKO met wit eienaarskap kan egter begin om swart personeel aan te stel, swart personeel op te lei, by SEB- gesertifiseerde verskaffers aan te koop en swart besighede en gemeenskappe te ondersteun.

Vanaf 2007 tot 2014 kon KKO's enige 4 van die 7 SEB-telkaartelemente kies om punte te verdien.  Vanaf 2014 word daar egter van hulle verwag om al 5 elemente op die hersiene SEB-telkaart te gebruik.  Enige KKO met 100% Swart Eienaarskap kwalifiseer outomaties as 'n Vlak 1 SEB-verskaffer en enige KKO met 51% Swart Eienaarskap kwalifiseer outomaties as 'n Vlak 2 SEB-verskaffer.

KKO’s met ‘n omset tussen R10 miljoen en R50 miljoen met 51% of meer swart aandeelhouding hoef ook net beëdigde verklarings af te lê soos VMO’s om hul SEB status te verkry.

KKO's moet as Bemagtigende Verskaffers kwalifiseer om 'n SEB-sertifikaat te verseker.  Van hulle word verwag om onder 1 van die onderstaande kriteria te kwalifiseer:

  • Minstens 25% van verkoopkoste, arbeidskoste en waardevermindering      uitgesluit, moet van plaaslike vervaardigers of plaaslike verskaffers in      Suid-Afrika verkry word (vir die diensindustrie word arbeidskoste      ingesluit maar beperk tot hoogstens 15%).       
  • 50% van die geskepte werksgeleenthede is vir      swart mense, met dien verstande dat die getal swart werknemers sedert die      onmiddellik voorafgaande geverifieerde BSEB-meting behou word. 
  • Minstens 25% omvorming van rou materiaal/benefisiasie      wat plaaslike vervaardiging, produksie en/of montering en/of verpakking      insluit. 
  • Bestee minstens 12 dae per jaar van produktiwiteit      aan hulpverlening vir Swart VKO- en KKO-begunstigdes om hul      operasionalisering of finansiële kapasiteit te verhoog. 

Indien 'n KKO nie onder 1 van hierdie kriteria kwalifiseer nie, kan hulle nie 'n SEB-sertifikaat verseker nie. 

  

Generiese Ondernemings

Enige besigheid met 'n omset van meer as R50 miljoen per jaar word teen 'n Generiese SEB-telkaart gemeet. 

Vanaf Oktober 2014 word van Generiese (Groot) Entiteite verwag om teen al 5 van die SEB-telkaartelemente gemeet te word. Generiese Entiteite moet as Bemagtigende Verskaffers kwalifiseer ten einde 'n SEB-sertifikaat te verseker.  Dit word van hulle verwag om onder 3 van die volgende kriteria te kwalifiseer: Dit is nodig om daarop te wys dat die Dti volgens proklamasie aangekondig dat alle Verskaffers as Bemaagtigende verskaffers beskou sal word tot verdere kennisgewing.

  • Minstens 25% van verkoopkoste, arbeidskoste en waardevermindering      uitgesluit, moet van plaaslike vervaardigers of plaaslike verskaffers in      Suid-Afrika verkry word (vir die diensindustrie word arbeidskoste      ingesluit maar beperk tot hoogstens 15%).
  • 50% van die geskepte werksgeleenthede is vir      swart mense, met dien verstande dat die getal swart werknemers sedert die      onmiddellik voorafgaande geverifieerde BBSEB-meting behou word. 
  • Minstens 25% omvorming van rou materiaal/benefisiasie      wat plaaslike vervaardiging, produksie en/of montering en/of verpakking      insluit.
  • Bestee minstens 12 dae per jaar van      produktiwiteit aan hulpverlening vir  swart VKO- en KKO-begunstigdes om hul      operasionalisering of finansiële kapasiteit te verhoog.

Indien 'n Generiese Entiteit nie onder 1 van hierdie kriteria kwalifiseer nie, kan hulle nie 'n SEB-sertifikaat verseker nie.

  

SEB-verifikasie

SEB-sertifikate kan deur enige verifikasie-agentskap uitgereik word op voorwaarde dat hulle deur SANAS of IRBA goedgekeur is om sodanige verifikasie uit te voer.  IRBA het sederdien ontrek as SEB reguleerder en u moet assebleif seker maak dat die verifikasie agentskap aan wie u die verifikasiefooi gaan betaal, by SANAS geregistreer is. ‘n opgedateerde lys is bekikbaar by http://www.sanas.co.za/af-directory/bbbee.

Die sertifikaat kan uitgereik word slegs wanneer 'n volledige verifikasie onderneem is en die dokumentasie wat deur u maatskappy voorgelê is, geverifieer is.  Die volgende behoort op u sertifikaat te verskyn:

  • Naam en nommer van maatskappy
  • Tipe sertifikaat (Groep/Entiteit /Divisie)
  • SEB-kategorie (KKO/Generies)
  • SEB-vlak (1-8)
  • Verkrygingserkenning %
  • Swart Eienaarskap %
  • Eienaarskap deur swart vroue %
  • Bemagtigende verskaffer (Ja/Nee)
  • Datum van uitreiking van sertifikaat
  • Verstrykingsdatum van sertifikaat

U hoef nie enige bykomende inligting aan u klante te verskaf nie.  U SEB-sertifikaat word beskou as genoegsame ondersteunende bewys van u BBSEB-kwalifisering.

  

Jy moet 'n strategie hê, of jy aan die begin van die SEB-pad staan of in die proses is om jou telling te verbeter.  Jou SEB-telling sal hom nie self bestuur nie en dit is baie gevaarlik om net 'n verifikasie-agent in te kry om te bevind wat jy hierdie jaar behaal het sonder om die proses te bestuur en seker te wees dat jy jou verlangde telling bereik het voordat jy aan verifikasie onderwerp word!

Sedert die inwerkingstelling van die Nuwe SEB Kodes sowel as die opgedateerde Handves in die verskillende sektore, is dit raadsaam om van die kundigheid van n konsultant gebruik te maak.

Besighede het nie eintlik meer n keuse wattter elemente hulle teen gemeet kan word nie. Daar moet 'n strategie ontwikkel om te verseker dat jy die minimum vereistes vir die element behaal Handves of Inkomste groep. 

Jou strategie mag oor 'n periode van 12 maande of 5 jaar strek of bloot 'n eenmalige projek wees: 

  • Eienaarskap - eenmalige projek
  • Bestuursbeheer - eenmalige projek (met      opvolgbeplanning)
  • Diensbillikheid - 'n 12-maande-periode
  • Vaardigheidsontwikkeling - 'n 12-maande-periode
  • Voorkeurverkryging -  'n 12-maande-periode
  • Ondernemingsontwikkeling - 'n 5-jaar-periode
  • Sosio-ekonomiese ontwikkeling -  'n 5-jaar-periode

U moet daarop let dat elke afdeling ook bepunt word in terme van verskillende tydperke.  Dis gewoonlik in ooreenstemming met die tydlyne van u strategie.

As u dit behoorlik wil doen, is dit verkieslik om konsultante te kry wat hulp kan verleen en wenke en ervaring met betrekking tot beste praktyke kan deel.  Hulle ontwikkel strategieë vir ander besighede wat hul ervaring deel van wat werk en nie werk nie. 

Konsultasiekoste is gewoonlik nie duur nie, want konsultante vra tussen R800 en R1 500 per uur.

Wanneer u 'n konsultasiefirma kies, moet u die betrokke konsultant uitvra oor hulle ervaring en vra vir verwysings.  Daar is voorbeelde van konsultante wat onakkurate inligting verskaf.  SEB is 'n nuwe aangeleentheid en dit is moontlik dat interpretasie probleme kan veroorsaak.  Dit  is ook verder belangrik dat die konsultasiefirma ‘n goeie werksverhouding met Verifikasie Agentskappe handhaaf

  

SEB en die Sektor Kodes

Alle verifikasies van organisasies wat nie onder ‘n sektor kode gemeet word nie en op state gemeet word gedateer voor 1 Mei 2015 kan nog onder die Ou Kodes gedoen word. Vir Sektor Kodes geld die Ou Kode vir alle state tot die datum van die finale publisering van die Aangepaste Kode. Toerisme is gepubliseer op 20 November 2015 en Bemarking, Advertering en Kommunikasie is gepubliseer op 1 April 2016. Maak asseblief seker by u konsultant/ verifikasie agentskap of die Verifikasie nog op die ou kodes gedoen kan word aangesien interpretasies kan verskil.

Onderstaande is n uiteensetting in table A4 van waar die Sektore nou staan op 30 Januarie 2017


SEB en die belangrikheid van administratiewe stelsels

SEB gaan in hoofsaak oor strategies wees en goeie administratiewe stelsels in plek hê. 

Dit is goed vir Suid-Afrikaanse besighede omdat ons in die reël deur swak administrasie gekenmerk word.  'n Goeie adminstratiewe stelsel sal jou besigheid verbeter.

Sonder die nodige dokumentasie ter stawing van jou SEB-aktiwiteite, kan jy nie aanspraak maak op die betrokke SEB-punte nie.  Alle SEB-verwante aktiwiteite moet gedokumenteer en aan 'n verifikasie-agentskap as bewys voorgelê word. 

Hieronder is 'n lys van die administratiewe stelsels wat jy in plek moet hê: 

  • Eienaarskap      – geen, Cipro dokument voldoende
  • Bestuursbeheer      – gekoppel aan betaalrolstelsel
  • Diensbillikheid      - Betaalrolstelsel, Indiensnemingsdokumentasie-lêer, Bewys van Indiening      van Diensbillikheid Plan by Dept.van Arbeid
  • Vaardigheidsontwikkeling      - Lêer met vaardigheidsbestedingbewyse Vaardigheidsontwikkeling-lêer,      Bewys van Indiening van Werksplekvaardigheidsplan by die relevante SETA
  • Voorkeurverkryging      – Verkrygingstelsel gekoppel aan grootboek
  • Ondernemingsontwikkeling      - Dokumentasielêer met Ontwikkelingsplan wat voldoen aan die Kodes
  • Sosio-ekonomiese      Ontwikkeling - Dokumentasielêer

Wie behoort 'n besigheid se SEB te bestuur?

Daar is drie opsies vir oorweging oor wie u SEB-telling moet bestuur:

In enige besigheid moet die Hoof Uitvoerende Beampte (HUB) direkte verantwoordelikheid aanvaar vir die maatskappy se SEB-telling.  Ons het nog geen besigheid gesien wat hulle SEB suksesvol dryf sonder die HUB se direkte betrokkenheid nie.

Die HUB sal waarskynlik sekere operasionele verantwoordelikhede na ander personeellede delegeer, maar moet self die drywer wees. 

Die beste struktuur is as volg:

  • Hoof Uitvoerende Beampte - Eienaarskap en      Bestuursbeheer
  • Hoof Finansiële Beampte - Voorkeurverkryging en      Ondernemingsontwikkeling
  • Diensbillikheidskomitee - Sosio-ekonomiese      Ontwikkeling, Vaardigheidsontwikkeling en Diensbillikheid

Die Diensbillikheidskomitee sal opleiding nodig hê omdat hulle heel waarskynlik oor beperkte ervaring beskik om strategiese aanbevelings oor hierdie kwessies aan die HUB te maak. Die HUB asook met iemand wat oor Menslike Hulpbronervaring ervaring beskik (verkieslik die MH-bestuurder) moet deel vorm van die Diensbillikheidskomitee.

Indien die maatskappy te klein is vir hierdie soort struktuur, word die verantwoordelikheid dié van die senior uitvoerende span.

In baie groot besighede is dit verkieslik om 'n transformasiehoof aan te stel.  Kyk SEB en Transformasie. 

  

SEB en Transformasie

Dit is belangrik om daarop te let dat SEB nie transformasie is nie.  SEB is 'n rapporteringsoefening en moedig spesifieke aktiwiteite in 'n besigheid aan. Dit is egter 'n kwantitatiewe maatreël en bring nie enige kwalitatiewe elemente in berekening nie.

Indien transformasie nie bereik word nie, sal die besigheid sukkel om sy SEB-telling te handhaaf.  Dit word duideliker hoe groter die besigheid is.

Transformasie is in werklikheid die vervanging  van uitgediende idees en aannames met die aanvaarding en inwerkingstelling van ‘n dinamiese groei en volhoubaarheid strategie vir die besigheid. 

Eers wanneer 'n personeelspan gesamentlik sy aan sy werk met 'n gemeenskaplike doel voor oë en binne 'n korporatiewe kultuur wat almal verstaan, dan is transformasie bereik. Aaanvaar asseblief dat dat alle ontwikkeling n proses is, en nie ‘n eenmalige gebeurtenis nie.

Diensbillikheidsyfers verskaf ‘n oorsig van wie, wat en waar werk en n vergelyking van vergoedingspraktyke in die besigheid, maar rapportering oor diensbillikheid is gewis nie transformasie nie.

Risiko.  Die grootste risiko’s verbonde rakende SEB is die ignorering van ‘n SEB strategie. Indien ondernemings nie voldoen aan die SEB kodes nie, of ‘n telkaart het wat slegs aan die minimum vereiste voldoen, staar die volgende risiko’s hulle vierkant in die gesig

  • Private maatskappye sonder SEB sertifikate kan nie tender vir besigheid met enige staatsorganisasie nie.

  • SEB sertifikate raak alhoemeer ‘n voorvereiste vir die verkryging van lisensies en konsessies. Die nuutste aanduiding is dat ‘n SEB telkaart ‘n vereiste geword het vir die uitvoer van landbouprodukte na die Euromark.

  • Meer maatskappye eis dat hul verskaffers oor SEB sertifikate beskik omdat dit hul eie punt en hul vermoë om besigheid te doen affekteer.

  • Ook affekteer ‘n lae SEB vlak die punte toekenning op n tender, hoe laer die vlak, hoe kleiner die mededingingsvoordeel soos in tabel A1 aangetoon